Steigergaas als tijdelijke voorziening: welke eigenschappen heb je nodig?
Steigergaas beschermt werknemers en omgeving, maar kan ook invloed hebben op het verloop van een brand. Welke eigenschappen heb je nodig en hoe maak je een bewuste keuze?
Steigergaas en brandveiligheid: kies wat bij het project past
Steigergaas is op veel bouwplaatsen vanzelfsprekend. Het beperkt stofhinder, houdt klein materiaal tegen en schermt de werkplek af. Toch is niet ieder gaas voor iedere situatie geschikt. De brand bij een renovatiecomplex in Hongkong liet zien dat kunststof netten onder ongunstige omstandigheden kunnen bijdragen aan een snelle branduitbreiding. Dat maakt steigergaas niet ineens tot een groot Nederlands veiligheidsprobleem. Het is wel aanleiding om bewuster te kijken naar de eigenschappen van het product dat je gebruikt.
Want in de praktijk wint meestal de prijs deze discussie en wordt vaak gekozen voor standaard kwaliteit. Het lijkt bij veel klanten slechts beperkt te leven, en zolang er geen duidelijke regelgeving is (zoals in de petrochemie), is de verwachting niet dat dit snel zal veranderen.
Waarom dit onderwerp aandacht verdient
De kern is dat de eigenschappen van het gaas moeten passen bij het project. Voor zover mij bekend zijn in Nederland geen grote branden bekend waarbij steigergaas als oorzaak of belangrijke versneller is vastgesteld. Er bestaat hier ook geen algemene wettelijke verplichting om brandvertragend steigergaas toe te passen.
Daarmee is de vraag niet afgedaan. De keuze voor steigergaas wordt vaak gemaakt op basis van beschikbaarheid, afmeting, winddoorlatendheid en prijs. Het brandgedrag krijgt minder aandacht. Bij de meeste projecten levert dat waarschijnlijk geen probleem op. Bij sommige opdrachten kunnen de omstandigheden echter aanleiding geven om verder te kijken.
Denk aan werkzaamheden aan een gebouw dat tijdens de renovatie bewoond blijft. Of aan een steiger langs meerdere verdiepingen, vlakbij vluchtwegen of boven een publieksgebied. Ook werkzaamheden met open vuur, vonken of hoge temperaturen kunnen relevant zijn.
De aanleiding uit Hongkong
Bij de brand in het wooncomplex Wang Fuk Court in Hongkong waren meerdere flatgebouwen ingepakt met steigers, beschermingsnetten en andere tijdelijke materialen. De brand breidde zich snel uit over verschillende gebouwen.
Het onderzoek wees op meerdere factoren. Daaronder waren brandbare beschermingsmaterialen, schuimplaten, onvoldoende toezicht en problemen met brandveiligheidsvoorzieningen. Een deel van de onderzochte netten voldeed niet aan de daar geldende eisen voor brandvertragend materiaal, maar de brand kan niet uitsluitend aan het steigergaas worden toegeschreven.
De situatie is niet rechtstreeks vergelijkbaar met Nederland. De bouwmethoden, steigers, regelgeving en dichtheid van de bebouwing verschillen. De casus toont echter wel iets algemeens. Tijdelijke materialen rond een gebouw kunnen bij een brand onderdeel worden van het brandverloop. Dat geldt voor netten, doeken, folies, isolatiemateriaal, afval en opgeslagen verpakkingen.
Gewoon en brandvertragend steigergaas
Steigergaas wordt meestal gemaakt van kunststof, vaak polyethyleen. Het materiaal is licht, sterk en bestand tegen weersinvloeden. Kunststof kan echter branden, smelten of door hitte vervormen.
Brandvertragend gaas bevat toevoegingen of heeft een samenstelling die de ontbranding en vlamverspreiding beperkt. Brandvertragend betekent niet hetzelfde als onbrandbaar. Ook dit materiaal kan bij voldoende hitte of langdurige blootstelling beschadigd raken of branden. De praktische eigenschappen van steigergaas gaan bovendien verder dan het brandgedrag.
Denk aan:
- maaswijdte en stofdichtheid
- winddoorlatendheid
- treksterkte
- weerstand tegen scheuren
- bevestigingsmogelijkheden
- uv-bestendigheid
- levensduur
- het gedrag bij warmte en vuur.
Een dicht doek kan stof beter tegenhouden, maar vangt ook meer wind. Een licht net kan eenvoudig te verwerken zijn, maar minder bescherming bieden tegen fijn stof. De juiste keuze hangt dus af van de functie en de omstandigheden.
Wat zegt de Nederlandse regelgeving?
Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de bouwkwaliteit en het brandveilig gebruiken van bouwwerken. Daarnaast geldt een specifieke zorgplicht voor brandveilig gebruik. Die zorgplicht vraagt dat degene die een bouwwerk gebruikt of laat gebruiken voor de hand liggende brandrisico’s beheerst. De regels noemen echter geen algemene eis voor brandvertragend steigergaas.
Ook in openbare informatie van de Nederlandse Arbeidsinspectie is geen afzonderlijke verplichting voor brandvertragend steigergaas aangetroffen. Vanuit de arbeidsomstandighedenregelgeving moet een werkgever de risico’s van het werk beoordelen en passende maatregelen treffen. Welke maatregel passend is, hangt af van de concrete situatie.
Dat betekent niet dat er nooit een verplichting kan bestaan. Een opdrachtgever kan brandvertragend gaas voorschrijven in een bestek, contract of veiligheidsplan. Ook een verzekeraar, hoofdaannemer, gebouweigenaar of gemeente kan projectspecifieke voorwaarden stellen.
Controleer daarom eerst welke eisen voor de opdracht gelden. Introduceer zelf geen norm die nergens is vastgelegd, maar negeer een contractuele eis evenmin.
Peildatum regelgeving: juli 2026.
Kijk naar het totale brandrisico
De keuze voor steigergaas staat niet op zichzelf. Het gaas veroorzaakt geen brand zonder ontstekingsbron. Het risico ontstaat door de combinatie van materiaal, werkzaamheden en omgeving.
Een gevelrenovatiebedrijf kan bijvoorbeeld slijpen, lassen, branden of werken met hete apparatuur. Op de steiger kunnen verpakkingen, kitkokers, isolatiemateriaal en afval aanwezig zijn. Openstaande ramen kunnen een verbinding vormen tussen de steiger en het gebouw.
Bij een bewoond complex spelen ook vluchtmogelijkheden en de aanwezigheid van bewoners mee. Bij een leegstaand laag gebouw met ruime afstand tot belendingen kan de afweging anders uitvallen.
Bekijk daarom ten minste:
- welke ontstekingsbronnen aanwezig zijn;
- welke brandbare materialen op of naast de steiger liggen;
- of het gebouw tijdens het werk wordt gebruikt;
- waar vluchtwegen en gevelopeningen liggen;
- hoe snel werknemers of bewoners kunnen worden gewaarschuwd;
- welke eisen de opdrachtgever en verzekeraar stellen.
Het gaat dus niet om één producteigenschap, maar om de combinatie van risico’s.
Weet wat je bestelt
Wanneer brandvertragend steigergaas wordt gevraagd, moet duidelijk zijn wat daarmee wordt bedoeld. Alleen de vermelding “flame retardant” op een verpakking geeft weinig zekerheid.
Vraag de leverancier welke testmethode is toegepast, waarop de verklaring betrekking heeft en of het geleverde product overeenkomt met het geteste product. Controleer ook of de documentatie nog geldig en herkenbaar aan het product gekoppeld is.
Dat betekent niet dat ieder stuk gaas laboratoriumonderzoek nodig heeft. Het betekent wel dat je bij bijzondere projecteisen niet uitsluitend op een verkoopomschrijving moet vertrouwen.
Leg gemaakte afspraken vast in de bestelling of opdrachtbevestiging. Daarmee voorkom je discussie tussen aannemer, steigerbouwer en leverancier.
Maak de keuze vooraf
Een gespecialiseerde aannemer die steigergaas laat aanbrengen, kan ervan uitgaan dat de steigerbouwer de materiaalkeuze regelt. De steigerbouwer kan op zijn beurt aannemen dat de hoofdaannemer eventuele bijzondere eisen doorgeeft.
Zo kan een gat in de verantwoordelijkheid ontstaan.
Bespreek daarom vooraf wie het gaas kiest en wie de projecteisen controleert. Leg ook vast wie verantwoordelijk is voor montage, inspectie en vervanging bij beschadiging.
Neem steigergaas mee in de werkvoorbereiding wanneer:
- het gebouw tijdens de uitvoering in gebruik blijft;
- werkzaamheden met vuur, vonken of hitte plaatsvinden;
- veel brandbaar materiaal aanwezig is;
- de steiger vluchtwegen of gevelopeningen raakt;
- de opdrachtgever aanvullende eisen stelt;
- de gevolgen van brand groot kunnen zijn.
Daarmee maak je geen probleem groter dan het is. Je behandelt steigergaas op dezelfde manier als andere tijdelijke voorzieningen: op basis van functie, omgeving en risico.
Een bewuste keuze is geen automatische keuze
De brand in Hongkong bewijst niet dat Nederland een omvangrijk probleem met steigergaas heeft. Er is evenmin reden om bij ieder project standaard het zwaarste of duurste product toe te passen.
De les is praktischer. Kies niet automatisch hetzelfde gaas voor iedere opdracht. Stel vooraf vast welke functie het product heeft, welke risico’s aanwezig zijn en welke eisen zijn overeengekomen.
Een bewuste materiaalkeuze hoeft nauwelijks extra tijd te kosten. Een korte controle in de werkvoorbereiding kan al voldoende zijn. Daarmee voorkom je dat prijs of gewoonte de enige argumenten worden.
Robert Frank Houbaer
Directeur Gebouwschil Nederland
